Öcalan’ın güncel siyasetinin referansları ve Alevilerin tepkisi

Ahmet Aydın

8 Eylül 2026

53 Alevi aydını ‘’Alevi Aydınlar Bildirgesi’’ başlığıyla, yeni ‘’çözüm süreci’’ ve Öcalan tarafından bu sürecin referans noktalarından birisi olarak gösterilen Yavuz-İdrisi Bitlisi ittifakına ilişkin bir açıklama yayınladılar. Genel planda açıklamayı imzalayan aydınların ideolojik-siyasal çizgilerine eleştirel yaklaşmakla birlikte, bu bildirgede ortaya konulan eleştirileri doğru ve haklı buluyoruz.

Öcalan takipçileri, sürece eleştirel yaklaşan diğer kesimlere yaptıkları gibi, bu eleştirileri de ‘’süreç ve barış karşıtlığı’’ olarak yorumladılar. Doğrusu onlara göre bu ‘’sürece’’ Öcalan’ın baktığı perspektiften bakmayan her kes ‘’savaşın sürmesinden yanadır ve barışa karşıdır.’’ Kuşkusuz ırkçı-faşist kesimlerin sürece yaklaşımını eleştiri kapsamında görmüyoruz. Bu kesimler dışında, Öcalan’ın barış, Kürt sorunun çözümü ve bu sürecin yürütülüş biçimi ile ilgili yaklaşımına yönelik eleştirileri savaş taraftarlığı ya da barış karşıtlığı olarak değerlendiremeyiz.

Alevi aydınların Öcalan’ın görüşleri ilgili esas itiraz noktası şudur:

‘’16. yüzyılın bir diliminde Yavuz Selim ile İdris-i Bitlisi’nin işbirliği sonucu on binlerce Alevi’nin katledilmesi ve Alevilerin yüzyıllarca sürecek can, mal ve namuslarına yönelik saldırıların başlaması, bu ittifakın en ağır sonuçlarındandır. Abdullah Öcalan’ın siyasi yol haritası için bu ilişkiyi referans göstermesi; insan hakları, evrensel değerler ve barış adına kabul edilemezdir.

Bu ittifak önerisi, bir yanıyla Ortadoğu coğrafyasının siyasal iklimini soluyan ülkemiz için kabulü mümkün olmayan ve Aleviler için tehlike potansiyeli taşıyan bir durumdur.’’

Elbette doğru bir itirazdır bu. Yavuz sadece Kürdistan’da değil, Anadolu içlerinde de binlerce Alevi’yi katletmiştir. Genellikle bu katliamlar ‘’Şah İsmail ile ilişki’’ gerekçesine dayandırılmışsa da, katliamlar Safevilerle ilişkili olsun ya da olmasın tüm Alevilere yöneltilmiş ve açık bir biçimde bir mezhep kırımına dönüşmüştür. Bu mezhep kırımı siyaseti Yavuz’dan sonra da, zaman zaman gevşetilse de, Osmanlı devletinin ve hatta Türk devletinin resmi siyaseti olmaya devam etmiştir. İdrisi Bitlisi önderliğindeki bazı Kürt beyleri de, Yavuz ile kurdukları ittifak yoluyla bu siyasetin uygulanmasına katkı sundular. Bu durumda bırakalım Alevileri, aklı başında hiç bir insan, Yavuz-İdrisi Bitlisi ittifakına olumlu bir anlam yükleyemez ve bu ittifak anlayışını geleceğin inşasında bir referans noktası olarak alamaz.

Her ne kadar son ‘’çözüm süreciyle’’ birlikte yeniden gündemleşmiş olsa da, Öcalan özellikle yakalandığı 1999 yılından bu yana, günümüzdeki Kürt-Türk ilişkilerinin, Malazgirt savaşında görülen Kürt-Selçuklu ve 1514 yılında oluşan Yavuz-İdrisi Bitlisi ittifakının güncellenmesi temelinde yeniden düzenlenmesi gerektiğini söylüyor. Yenilenecek Türk-Kürt ittifakıyla birlikte Türkiye’nin Osmanlı İmparatorluğu döneminde olduğu gibi tekrar Ortadoğu, Balkanlar ve Kafkaslarda tekrar egemen konuma geleceğini söyleyen Öcalan, bu temelde PKK’nin rolünü de şöyle açıklıyordu: "bölücülük değil, belki Türkiye ve Türkler ile en büyük birlik olma, güçlü olma, yeniden Ortadoğu'dan Kafkasya'ya, Balkanlara önder olma hareketi..."[1]

Kısacası Öcalan, örtülü bir dille Osmanlı imparatorluğunun yeniden kurulmasını ve bu süreçte kendisine işbirlikçi İdrisi Bitlisi rolü verilmesini öneriyor. Bu öneri AKP iktidarının uygulamaya çalıştığı neo-Osmalıcılık siyaseti ile örtüşmektedir. Fakat bu önerinin Özal döneminden itibaren şekillenmeye başladığını söyleyebiliriz. Özal, Musul ve Kerkük’e doğru yayılma emellerini açıkça ifade etmişti. O zamanlar Cengiz Çandar gibi Özal’a çok yakın olan ve Öcalan’la da temas halinde olan burjuva aydınları da, Osmanlı devletinin tarihsel coğrafyasında Türk devletinin yayılma siyaseti izlemesi gerektiğini açıkça savunuyorlardı. Öcalan’ın Yavuz-İdrisi Bitlisi ittifakı anlayışının bu ilişkiler içinde şekillendiğini söyleyebiliriz. Öcalan, Türkiye tekelci burjuvazisinin doğasından kaynaklanan ve Özal tarafından dile getirilen yayılmacı eğilimi görmüş ve kendi siyasetini de bu eğilime göre düzenlemeye başlamıştır. Özal ve ekibi, yayılmacı, emperyalist emeller güden bu dış siyaseti, iç kamuoyuna ‘’dış dünyaya açılmış, yeni ve daha demokratik bir cumhuriyet’’ savunusu ile süsledikleri ‘’2. Cumhuriyet’’ projesiyle birlikte sunuyorlardı. Öcalan ise, aynı siyasi projeyi ‘’Demokratik cumhuriyet’’ başlığıyla lanse etmişti. Yayılmacı emeller güden Türkiye gibi bir devletin içte demokrasiyi geliştirmesi mümkün değildir. Emperyalist emeller ve yayılmacılık siyaseti, zorunlu olarak, içte otoriter ve totaliter bir devlet ve rejimin kurulmasına yol açar. Nitekim, Özal’ın neo-Osmanlıcı yayılma siyasetini sürdüren Erdoğan bugünkü otoriter-totaliter devlet ve reijimi inşa etmiştir. 

Neo-Osmanlıcılık siyasetinin en başarılı uygulama alanı Suriye olmuştur. Emperyalistlerle ortak olarak başlatılan bir savaş sonucunda, Suriye’nin önemli bir bölümü Türkiye’nin ‘’nüfuz alanı’’ haline gelmiştir. Bu adım, Suriye’nin Türkiye’nin bir sömürgesine dönüşmesinin, Öcalan’ın deyimiyle ‘’Türkiye’nin Ortadoğu’nun önderi’’ haline gelmesinin ilk pratik adımıdır. Öcalan da, Yavuz-İdrisi Bitlisi ittifakının güncellenmesi noktasında en başarılı sınavını, Rojava özerk yönetimini çökerterek; buna bağlı olarak, Türkiye’nin Suriye üzerindeki hakimiyetini sağlamlaştırmasına katkı sunarak vermiştir.

Öcalan’ın Yavuz-İdrisi Bitlisi ittifakına yönelik görüşlerini, ilk günden bugüne eleştiriyoruz. Genel olarak Alevilerin bu anlayışa karşı olduklarını da biliyoruz. Alevilerin bugüne kadar fazla tepki vermemesinin en önemli nedeni, böylesi bir ittifakın günümüzde gerçekleşmesinin mümkün olabileceğine inanmamalarıydı. Fakat, Suriye’de yaşananlar, İran’a karşı yürütülen savaş ve PKK’nin yaşadığı dönüşüm, böylesi bir ittifakın mümkün olabileceğini ve mezhep çelişkilerinin bu süreçte keskinleşebileceğini gösteriyor. Aleviler günümüzde Suriye’de yaşandığı gibi, Türkiye ve Kürdistan’da da yeni bir alevi kırımının yaşanabileceğini düşünüyorlar. Bu tehdit algısı hiç de altı boş bir algı değildir.  İktidar medyasının ve tetikçilerinin son günlerde, yeniden Esad rejimi ile Aleviler arasında bir özdeşlik kurmaları ve o rejimin suçlarını Alevilere mal etmeleri, ‘’siyasal Alevilik, radikal sol Aleviler’’ gibi yaftalamalarla Alevileri hedef haline getirmeleri, İran’a karşı yürütülen savaşa, Türkiye ve Apocuların da dahil olabileceğini gösteren işaretlerin artması, yeni bir mezhep savaşı olasılığını ve tehdit algısını fazlasıyla reel kılıyor.

İktidar çevrelerinin bugünlerde, Alevilere yönelme ve onları hedef haline getirme yönündeki faaliyetleri yoğunlaştırdıklarına dikkat çektik. Öcalan’ın da iktidar çevreleriyle paralel bir çaba içinde olduğunu gözlemliyoruz.  Öcalan 25 Nisan 2025 tarihinde PKK 12. Kongresine gönderdiği yazıda şunları söylüyor:

‘’…Sonuçta iki gelenek de hem Nakşi geleneği hem Alevi geleneği ya da Sünni-Alevi geleneği; aslında her ikisi de uydurma. Kapitalist modernite, ulus devletçilik ideolojik olarak gelişirken, Kürt inkarı temelini bu iki kavramla atıyorlar. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlangıcında böyle bir uydurma Alevilik inşa ediliyor. Bu iki aldatmacayla bir Kürt geleneksel varlığı yok ediliyor aslında, özü bu ama hala izleri çok çarpıcı. Hem Bingöl hem Dersim somutunda yaşanıyor…’’

İçerik olarak bu ifadeler ancak deli saçması olarak nitelendirilebilir. Alevilik bin yıldan fazla bir zaman önce, Nakşilik ise nerdeyse 600 yıl önce oluşmuş. Bu kavramlar Öcalan’ın iddia ettiği gibi modern zamanda ortaya atılmadı. Öcalan 19. yy başlarına dikkat çekerek Alevilik ve Nakşilikten bahsediyor. Burada hiç kuşkusuz Seyit Rıza ve Şeyh Sait’i ve onların önderlik ettiği ulusal hareketleri hedef alıyor. Ancak önemli tarihsel referanslar olan bu kişi ve hareketlere yönelmesi aynı zamanda güncel olarak bu referanslarla bağlantılı değerlere yönelmesi anlamına geliyor.

‘’19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlangıcında böyle bir uydurma Alevilik inşa ediliyor’’ İfadeleri ise açıkça Alevi düşmanlığı yapmak anlamına gelmektedir. Öcalan’ın kullandığı ‘’uydurma Alevilik’’ ifadesi, bugün Alevileri düşmanlaştırmaya ve hedef haline getirmeye çalışan iktidar çevrelerinin kullandığı ‘’siyasal Alevilik’’ kavramıyla aynı işleve sahiptir. Öcalan’ın yalancı şahitliğini yapan bazı Dersimli Apocular da, Öcalan’ın bu sözlerini ‘’İttihat ve Terakki Alevilikle oynadı’’ diye savunmaya çalıştılar. İttihat ve Terakki’nin Dersim ve hatta Kürt Aleviliğine etki etmesi mümkün değildi. Dersim 1938 yılına kadar kültürel etkiyi bir yana bırakalım, askeri ve siyasi olarak bile, büyük ölçüde Osmanlının etki alanının dışındadır.  TC ise ancak 1937-38 kırımından sonra Dersim’e nüfuz etmiştir. TC’nin etkisine rağmen özellikle Dersim Aleviliği 1970’li yıllara kadar otantik hakini büyük ölçüde korumuştur. Dolayısıyla Öcalan ve takipçilerinin ‘’uyduruk Alevilik inşası’’ sözleri saçmalıktan öte, kasti olarak söylenmiş saldırı ifadeleridirler. Apocu mentaliteyi bilenler anlar ki, Öcalan bu sözleriyle genel olarak Aleviliği, özel olarak da Dersim’i hedeflemektedir ve örgütüne de bu hedeflere vurması yönünde mesaj vermektedir. Muhtemelen uygulamaya konulacak işbirlikçi projeye karşı bu kesimlerden tepki geleceğini düşündüğü için saldırı pozisyonu almıştır.

Bununla birlikte, Öcalan’ın ve feshedilen PKK’nin mezhepçi olduğunu iddia edemeyiz. Hayır, genel olarak Kürt ulusal hareketinin -bazı geri yanları olmasına rağmen- mezhepçiliği aştığını söyleyebiliriz. Esas tehlike, Öcalan’ın mezhepçi olması değil, onun kendi kişisel çıkarlarını esas alan bayağı pragmatizmidir. Bu pragmatizm ona her şeyi yaptırabilir, onu her yola sokabilir. O, Muhtemelen, Ortadoğu’nun yeniden paylaşımına yönelik planları ve savaşın kokusunu çoktan almıştı. MİT’in bu konuda ona yeterince bilgi sağladığını düşünüyoruz.  Öcalan oluşan bu koşullara uygun bir strateji izliyor. Ortadoğu’ya hakim olmak isteyen Türkiye ve İsrail cepheleri arasında, Türkiye cephesini seçiyor. Bununla birlikte İran’a karşı konumlanıyor. Kendisini ve hareketini tümüyle Türk devleti ile uyumlu hale getiriyor. Kürtlerin gücünü kontrol ettiğini gösteriyor ve bu gücü Türk devleti ile yürüttüğü pazarlık masasına bir koz olarak sürüyor. PJAK’ı İran projesinde Türkiye’nin hizmetine sunmak için ayakta tutuyor. Türk devleti de bu manevraya olur veriyor. Hepsi birlikte pusuya yatmış İran’ın tökezlemesini bekliyorlar.  Bu strateji sonuç olarak Ortadoğu’da bir mezhep savaşını tetikler ve mezhep savaşı da nihayetinde gelip Alevilerin kapısına dayanır. Anlıyoruz ki, İsa’nın barış havarisi rolü oynayan ve Kürt halkına "bir yanağınıza vurana diğer yanağınızı dönün" öğüdü veren Öcalan, arka planda Türk devletinin bir savaş eri gibi davranıyor. Öcalan’ın bu stratejisinin tek bir amacı vardır: kendisi için bir var oluş ve egemenlik alanı oluşturmak. İddia ettiğinin tersine, demokrasi ve Kürt halkının hakları, özgürlüğü Öcalan’ın umurunda değildir. Ki zaten önerdiği ve yayılmacı amaçlar taşıyan Yavuz-İdrisi Bitlisi ittifakının demokrasi ve Kürt halkının hak ve özgürlüğü ile bir ilişkisi yoktur.

Hiç kuşkusuz, Öcalan kişiselleştirilmiş pragmatizmi Türk devletinin siyaseti ile birleştiğinde, Kürtler kadar Aleviler için de büyük bir tehdit oluşturmaktadır.

Bir kez daha Yavuz-İdrisi Bitlisi ittifakın niteliği üzerine

53 Alevi aydının itirazı sadece Aleviler açısından yapılmış bir itirazdır. Fakat aynı zamanda, Kürt ulusu açısından da, Yavuz-İdrisi Bitlisi ittifakına hem yaşandığı dönem hem de günümüz açısından olumlu bir anlam yüklemek oldukça yanlış bir tutumdur.

Osmanlı devleti ile Safevi devleti arasında yaşanan rekabet ve savaş, mezhepsel çelişkileri de içermesine rağmen, esas olarak Kürdistan üzerinde kimin hakimiyet kuracağını belirlemeye yönelikti. Kısacası bu savaş her iki devlet açısından da fetihçi, sömürgeci bir savaştı. Nitekim, 1514 yılında yapılan Çaldıran savaşı sonucunda Kürdistan iki parçaya bölünmüş ve Kürdistan’ın en büyük parçası Osmanlı devletinin, bir bölümü de Safevi devletinin hakimiyeti altına girmiştir. O günden bugüne, Kürdistan’ı bölen bu sınırlar ve her iki parçada kurulan sömürgeci egemenlik varlığını korumuştur.

Kürt beyleri katı bir merkeziyetçi siyaset güden Safevi devleti karşısında, kendi varlıklarını korumak için, yerel beylere özerklik tanıyan Osmanlı ile birlikte hareket etmişlerdir. Çoğu tarihçi ve yazar bu tercihi ‘’gönüllü bir ittifak’’ olarak sunmaktadır. Bu tespit de doğru değildir. İki büyük güç arasındaki rekabet, arada kalan Kürt beylerini bir tarafı seçmeye zorlamıştır. Yani taraf tercihi gönüllü değil zorunludur. Bu ittifak eşitler arasındaki kurulan bir ittifak değildir. Kürt beyleri Osmanlının hakimiyetine girmiş Osmanlı padişahına biat etmişlerdir. Kısacası arada hegemonik bir ilişki vardır.

Osmanlı devletinin Kürt beylerine tanıdığı özerklik de bazı Kürt tarihçi ve siyasetçiler tarafından fazlasıyla abartılmaktadır. O dönemi değerlendirirken şu noktaları göz önünde bulundurmak gerekir:

Birincisi; Kürdistan’ın tümü özerk emirliklerin idaresinde değildi. Diyarbakır ve Van gibi büyük şehirler direk Osmanlıya bağlıydı ve bu bölgedeki halkı Osmanlıya vergi vermek zorundaydı. İkincisi; özerk emirlikler savaş zamanında Osmanlı devletine asker ve lojistik destek vermekle yükümlüydüler. Üçüncüsü; 1683 yılındaki II. Viyana kuşatmasında yaşanan bozgunla birlikte, Osmanlı devletinin Batı’daki yayılması durmuş ve hatta sınırları geriye çekilmiştir. Batı’da yayılma emelleri tükenen Osmanlı devleti içe dönmüş ve adım adım merkezileştirme siyasetini pekiştirmiştir. Bu siyasetin bir sonucu olarak Kürt beylerinin özerkliği adım adım ortadan kaldırılmıştır.

Yavuz-İdrisi Bitlisi ittifakı bir süreliğine Kürt beylerinin durumunda görece bir rahatlama sağlamışsa da, sonuçta Kürdistan’ın bir Osmanlı sömürgesine dönüşmesini sağlamıştır. Dolayısıyla, Osmanlı Kürt ilişkisi hegemonik bir ilişkidir. Şimdi Öcalan, bu ilişkiyi meşru olarak kabul ediyor ve bu temele dayanarak, Kürtleri gönüllü olarak Türk devletinin Kürdistan ve Kürt ulusu üzerindeki hakimiyetini kabul etmeye çağırıyor. O çağımızın ilerici bir kazanımı olan ulusların kendi kaderlerini tayin hakkını yadsıyor. Bu ilkenin yerine egemenlerin egemenlik hakkını meşrulaştırıyor. Bu açıkça sistemi ve düzeni korumaya yönelik gerici bir tutumdur.